Kabajaa, nagaa, hirmaannaa: eegumsa waliinii amala barattootaa deeggaruuf - Afaan Oromoo (Oromo)

On this page

• Barattoonni amala eegamaa akkamitti akka argisiisan
• Maatiin fi kunuunsaan akkamitti gargaaruu danda’an
• Mana barumsaa barattoonni fedhii amala akkamitti akka guutan haala deeggaru
• Maatiin fi kunuunsaan eessa gargaarsa argachuu akka danda’u

Tokkummaadhaan, mana barumsaa nagaa fi hundi bakka itti argamu, baratuu fi guddatu ni uumna.

Yoo manni barumsaa, maatii fi barattoonni waliin hojjetan, bu’aa gaarii arganna. Walta’iinsi kun naannoo mana barumsaa barattoonni hundi akka baratan, akka baratanii fi akka dagaagan deeggarsa uumuuf murteesaadha. Akka maatii fi guddisaatti, ilmi keessan hubannoo fi fedhii amala waliinii akka guutu gargaaruuf ga’ee guddaa qabdu.

Barattoonni amala eegamaa akkamitti akka argisiisan

Mana barumsaatti, barattoonni hundi kabajaa, nagaa, fi hirmaannaa agarsiisuu isaan irra eegama. Amaloonni kun mana barumsaa bakka hundi itti milkaa’u akka ta’u gargaaru.

Barattoonni fedhii amala kana kan guutan: kabajaa, nagaa, fi hirmaannaa agarsiisuudhaan.

Kabajaan

• Qajeelfama hojjettootaa fi seera mana barumsaa hordofuu.
• Qabeenya mana barumsaa fi qabeenya namoota biroo eeguu.
• Haasaa kabajaa qabu fayyadamuu.

Nagaa

• Ofii fi namoota biroo balaarraa baraaruu.
• Yoo isaan ykn namni biraa haqa malee ilaalamaa jiran nama guddaa irraa gargaarsa barbaaduu.
• Wanta nagaa fi barbaachisaa ta’e qofa mana barumsaatti fiduu.

Hirmaannaa

• Guyyaa hundaa mana barumsaa deemuu, yeroon ga’uu, fi barnootaaf qophaa’uu.
• Hirmaachuu, humna isaanii hundan dalaguu, fi yeroo barbaachisaa ta’etti gargaarsa gaafachuu.
• Seera mana barumsaa, dabalatee seera bilbila harkaa beekuu fi hordofuu.

Maatiin fi kunuunsaan akkamitti gargaaruu danda’an

Amala gaarii agarsiisuu fi jajjabeessuudhaan, ilmi keessan ogummaa fi barmaatilee mana barumsaatti milkaa’uuf barbaachisan akka horatu gargaartu. Maatii fi manneen barnootaa yeroo waliin hojjetan barattoonni waan danda’an galmaan gahuu danda’u.

Haaloota maatiilen fi kunuunsitoonni amala ilma isaanii deeggaruu danda’u:

Kabajaan

• Seera mana barumsaa beekuu fi manatti deeggaruu.
• Amala kabajaa qabu, akkuma isaan hojjettoota mana barumsaa, maatii, fi namoota biroo waliin haasa’an, kallattiidhaan yookaan interneetiin agarsiisuu.
• Adeemsa mana barumsaa rakkoo yeroon kaasuufi hiikuuf fayyadamuu.

Nagaa

• Yoo ilmi keessan mana barumsaatti rakkoo qabaate, rakkoo sana hubachuufi hiikuuf hojjettoota waliin hojjechuu.
• Ilmi keessan nama guddaa amanamaa mana barumsaatti argamu irra gargaarsa gaafachuun gaarii akka ta’e beekuu isaa mirkaneessuu.
• Ilmi keessan interneetii irratti nagaa akka ta’u mirkaneessuudhaaf, isaan waliin haasa’uu fi rakkoolee yeroon hiikuu.

Hirmaannaa

• Ilma keessan guyyaa hundaa mana barumsaa akka deemu gargaaruu – guyyaan hunduu barbaachisaa dha.
• Hojjettoota mana barumsaa waliin dubbachuu fi barnootaa fi fayyaa ilma keessan deeggaruuf waliin hojjechuu.
• Ilma keessan waliin guyyaa isaa irratti fi akkamitti akka isaan dhaga’amu haasa’uu, fi barumsa isaanii jajjabeessuu qabeenyaa fi guddina isaanii hubachuudhaan.

Ni beekna barattoonni tokko tokko fi maatiin isaanii atteendansii mana barumsaa yookaan diiddaa mana barumsaa irratti rakkoo qabu. Maddi odeeffannoo gargaaran tokko tokko asitti argamu:

• Ateendansii fi mana barumsaa demuu dhiisuu
• Tooftaale maatii.

Mana barumsaa barattoonni fedhii amala akkamitti akka guutan haala deeggaru

Amala gaarii barsiisuudhaan fi cimsuudhaan, mana barumsaa bakka barnootaa gaarii, nageenyaa fi haqaa qabu, barnootaa fi fayyaa irratti xiyyeeffatu mirkaneessa.

Mana barumsaa maatii fi barattootaf kabajaa, nagaa, fi hirmaannaa agarsiisuun ni deeggara.

Kabajaan

• Seera mana barumsaa fi fedhii amala gaarii barattoota barsiisuu fi agarsiisuu.
• Amala kabajaa qabu kan eegamu kallattiidhaan barsiisuu, agarsiisuufi beekuu.
• Barattoota, maatii, fi kaadhimamtoota hunda waliin hojjechuu fi gaarii ta’uu.

Nagaa

• Seeraa fi adeemsa bu’aa qabu qabaachuu, qeeqaa fi weerara ittisuuf, fi barattoota nagaa gochuuf.
• Deeggarsa dabalataa barattootaaf dhiyeessuu, fi barattoonni akka dubbatan fi gargaarsa barbaadan deeggaruu.
• Rakkoolee yeroon hubachuu fi hiikuu, mana barumsaa naannoo qaamaan, hawaasummaan fi aadaan nagaa qabu eeguuf.

Hirmaannaa

• Barnoota qorannoon deeggarame, hunda hammatee, kan fedhii barattoota hunda guutu kennuu.
• Barattoonni murtoo barnootaa fi jireenya mana barumsaa isaanii irratti dhiibbaa geessisan irratti yaada akka kennan humneessuu.
• Barattoonni hundi akka argan, dhaga’an, fi gatii qaban akka dhaga’aman mirkaneessuuf walitti dhufeenya cimaa, amanamaa ijaaruu.

Ministeerri Barnootaa meeshaalee fi deeggarsa mana barumsaaf ni kenna amala barattootaa gaarii ijaaruuf fi walitti dhufeenya gaarii mana barumsaa, barattoota, fi maatii gidduutti cimsuuf.

Maatiin fi kunuunsaan eessa gargaarsa argachuu akka danda’u

Yoo fayyaa, amala yookaan nagaa ilma keessan irratti dhiphattan, kanneen arman gadii gochuu ni dandeessu:

• Deemtee dura, barsiisaa ilma keessan yookaan nama dhuunfaa beekamaa waliin haasa’aa, akkasuumas adeemsa mana barumsaa rakkoolee ibsuuf hordofaa.
• Mana barumsaa gargaarsa yookaan wabii gaafadhaa – isaan hojjettoota fayyaa yookaan tajaajila addaa waliin isin qunnamsiisuu danda’u.
• Gargaarsa dabalataa yoo barbaachise, Ministeera Barnootaa waajjira naannoo quunnamaa.

Maddi odeeffannoo kanneenis ni argamu:

• Networkii ijoollee guddisuun – Maatii ijoolle umurii mana barumsaaf gahaan, umurii dargaggummaa duraa fi dargaggootaaf gorsa ni kenna.
• Qaamni nageenyaa – Maatii fi kuununsitoonni ijoollee interneetii irratti nagaa gochuuf gorsa ni kenna.
• Gabaasa warra ittisa jibbinsa sanyii – Mana barumsaatti sanyummaa yookaan adda baafamuu amantaa akkamitti akka gabaastan argadhaa.
• warra jeequmsa ittisan – Maatii fi kuununsitootaf arrabsa baratoota irratti gorsa.

Education & training

Updated 27 March 2026

About the VIC Government

• The Premier and ministers
• Find a Vic Gov department, agency or service
• Strategies and policies
• Inquiries and royal commissions

Grants and programs

Jobs and careers

• Apprenticeships Victoria
• Finding a job guide

Arts, culture and heritage

Business and the workplace

• Mentally Healthy Workplaces Framework
• Portable Long Service Authority
• Victoria’s racing industry
• Workforce Inspectorate Victoria
• Liquor licensing, sale and supply

Communities

• Children
• First Peoples - State Relations
• Finding records
• Gender equality & women’s leadership
• LGBTIQA+ equality
• Multicultural communities
• Seniors Online
• Veterans support and commemoration
• Volunteering in Victoria
• Youth Central

Education and training

• Victorian Early Childhood Regulatory Authority
• Early childhood education – information for professionals
• Kinder: Best Start, Best Life
• Education – information for parents
• Schools.Vic - information for schools
• Education grants, programs, awards and events
• PROTECT
• TAFE, training and universities sector
• TAFE Victoria
• Victorian Skills Authority
• Apprenticeships Victoria
• Learn Local

Environment, water and energy

• Building Victoria’s circular economy
• Recycling Victoria home

Finance and economy

• Economic Growth Statement

Health and social support

• Family violence reform
• NDIS Worker Screening Check
• NDIS and disability services and support in Victoria
• Patient Review Panel
• Transforming Trauma Victoria

Housing and property

• Housing Registrar
• Opening doors
• Know Your Council

Law and justice

• Adoption
• Births, deaths and marriages
• Honorary justices
• Machete ban
• Safeguarding Victorians against terrorism
• Stolen Generations Reparations Package
• Victims of Crime
• Victorian Racing Tribunal

Safety and emergencies

• Emergency Recovery Victoria
• Victorian Emergency Relief and Recovery Foundation
• Emergency Recovery Resource Portal
• How well do you know fire
• Fire Services Reform
• Water safety
• Marine Search and Rescue

Science and technology

• Data sharing and open data
• Data.vic - discover and access Vic Gov open data
• Developer.Vic - portal for API developers
• Go.vic URL shortener
• Vic Gov IT project dashboard
• Victoria’s free public wi-fi network
• Cyber security in the Victorian Government

Sport and recreation

Traffic and transport

• Cameras Save Lives
• Transport Fines
• Getting Around
• Transport Planning
• Transport Future
• Climate Change and transport
• Future Directions For Transport
• Transport projects
• Ports and Freight

Working in the Victorian Government

• Single Digital Presence home
• Accommodation and Library Services
• Executive employment in the Victorian public sector
• Budget, procurement and funding
• Careers in the Victorian Government
• Council and Regulator Toolkit
• Guidelines for working in government
• Join a government network
• Standards and guidelines
• VicFleet CarPool
• Victorian Government style guide